Vài ngày trước (13/7), người ta đã kỷ niệm tám năm ngày mất của một tay máy vĩ đại về ảnh chân dung.

Yousuf (hay Josuf) Karsh chào đời tại Mardin, một thành phố phía Đông đế chế Ottoman (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay). Ông đã từng viết về giai đoạn mình trưởng thành: “Tôi đã nhìn thấy những người họ hàng của tôi bị thảm sát hàng loạt, chị gái tôi chết đói khi chúng tôi chạy từ làng này sang làng khác”. Mười bốn tuổi, ông bay cùng gia đình tới Syria để trốn tránh nạn thảm sát. Hai năm sau, cha mẹ ông gửi Yousuf đến sống với người chú George Nakash, một nhiếp ảnh gia tại Sherbrooke, Quebec, Canada. Karsh vừa đi học vừa giúp việc cho chú ở studio. Nakash đã nhìn thấy tài năng tiềm ẩn của đứa cháu và đến năm 1928 sắp xếp cho Karsh thực tập với nhiếp ảnh gia chuyên về chân dung là John Garo ở Boston, Massachusetts, Mỹ.

Bốnnăm sau Karsh trở về Canada, nôn nóng tạo ra dấu ấn riêng cho mình. Ông mở một studio ở Chateau Laurier Hotel, tại Ottawa, Ontario, gần với trung tâm chính phủ Canada. Thủ tướng Canada là Mackenzie King phát hiện ra Karsh và thu xếp để giới thiệu ông với các yếu nhân trong chính phủ để chụp hình chân dung. Công việc của Karsh thu hút sự chú ý của những người nổi tiếng khác nhưng vị trí của ông trong lịch sử được xác định là vào ngày 30/12/1941 khi ông chụp ảnh Winston Churchill, sau khi Churchill đọc diễn văn tại Hạ nghị viện Canada tại Ottawa.

Karsh đã viết trong cuốn Những gương mặt của thời đại chúng ta, kể về việc chụp hình thủ tướng Anh Churchill trong những năm đầu của cuộc đại chiến thế giới lần hai. Churchill, vừa đọc diễn văn tại quốc hội Canada và: "Ông ấy chẳng có chút tâm trạng nào cho việc chụp chân dung. Hai phút là tất cả thời gian ông ấy cho phép tôi chụp khi ông đi từ phòng Hạ nghị viện đến phòng chờ. Hai phút ngắn ngủi trong đó tôi phải cố gắng đặt vào phim gương mặt người đàn ông là nguồn cảm hứng cho cả một thư viện sách, người gây khó khăn cho những người viết tiểu sử, người mà danh tiếng vang lừng thế gian, và tôi, trong lúc ấy, nghĩ đến mà sợ”.

Churchill cáu kỉnh nện gót vào phòng, "xem máy ảnh của tôi như thể quân Đức vậy". Sự biểu hiện như thế khiến Karsh rất thích nhưng điếu xì gà gắn trên miệng thủ tướng Anh dường như không phù hợp cho lắm với sự kiện trọng đại và nghiêm trang như thế. "Tôi tịch thu điếu thuốc theo bản năng. Ngay vào lúc đó, cơn giận của Churchill mạnh mẽ hơn, chiếc đầu giương ra phía trước đầy thù địch, và tay chống vào hông trong một thái độ sẵn sàng đối nghịch".

Hình ảnh ghi lại một Churchill và nước Anh thật hoàn hảo — đầy thách thức và không thể khuất phục. Churchill sau đó bảo ông: "Anh thậm chí có thể bắt một con sư tử đang gầm phải đứng yên để chụp ảnh". Karsh đã đặt tên cho bức ảnh “Sư tử hống” (The Roaring Lion).

Ông đã chụp rất nhiều cá nhân nổi tiếng và vĩ đại trong thế hệ của mình. Karsh có tài trong việc nắm bắt tinh túy của chủ thể trong chân dung. Ông viết trong Karsh Portfolio vào năm 1967: "Trong mỗi người đều có một bí mật ẩn dấu, và một nhiếp ảnh gia có là nhiệm vụ truyền đạt lại. Việc thổ lộ ấy sẽ đến trong tích tắc với một cử chỉ vô thức, một ánh mắt nhìn, một sự buông rơi nhanh chóng chiếc mặt nạ mà con người dùng để che giấu bản thân mình với thế giới. Với cơ hội đó, người chụp ảnh nếu không nắm được sẽ đánh mất danh tiếng của mình."

Các tác phẩm của ông hiện có trong những bộ sưu tập của National Gallery (Canada), Viện bảo tàng Museum of Modern Art và Metropolitan Museum of Art (New York), Viện bảo tàng George Eastman House, Bibliotheque nationale de France, National Portrait Gallery (London), National Portrait Gallery (Úc)...

Karsh đã xuất bản 15 cuốn sách ảnh, mô tả về những giai đoạn ngắn, khi ông đưa ra những câu hỏi và trò chuyện với chủ thể để làm thư giãn họ khi sáng tác. Có thể kể đến tướng Lord Alanbrooke, Muhammad Ali, Marian Anderson, W. H. Auden, Joan Baez, Zulfiqar Ali Bhutto, Humphrey Bogart, Alexander Calder, Pablo Casals, Fidel Castro, Madame Chiang Kai-Shek, Joan Crawford, Ruth Draper, Albert Einstein, Dwight Eisenhower, Princess Elizabeth, Robert Frost, Clark Gable, Indira Gandhi, Grey Owl, Ernest Hemingway, Audrey Hepburn, Pope John Paul II, Chuck Jones, Carl Jung, Helen Keller and Polly Thompson, Grace Kelly, Jacqueline Kennedy, John F. Kennedy, Peter Lorre, Pandit Nehru, Georgia O'Keeffe, Laurence Olivier, General Pershing, Pablo Picasso, Pope Pius XII, Prince Rainier of Monaco, Paul Robeson, the rock band Rush, Albert Schweitzer, George Bernard Shaw, Jean Sibelius, Pierre Elliott Trudeau, Andy Warhol, Frank Lloyd Wright, và nhất là Winston Churchill.

Hình của Churchill đã mang đến cho Karsh danh tiếng quốc tế. Ông được gọi là người chụp ảnh chân dung được tái bản nhiều lần nhất trong lịch sử

Ánh mắt và đôi tay là những điểm mạnh thường thấy trong ảnh của Yousuf Karsh. Ảnh chụp nhà bác học Albert Einstein

Một trong những bức ảnh nổi tiếng của Yousuf Karsh: Nữ hoàng Elizabeth lúc trẻ. Nó đã xuất hiện nhiều nơi trên thế giới từ trong trường học, tem thư, cho đến thương phiếu và cả giấy tiền, đồng xu...

Karsh là bậc thầy về việc sử dụng ánh sáng trong studio. Một trong những cú chụp độc đáo của ông là chiếu sáng tạo ra sự tách biệt với đôi bàn tay của chủ thể. Chân dung nhà hoạt động và là tác giả nhiều quyển sách best-seller là Helen Keller (người bị câm điếc) cho thấy rõ điều này

Sử dụng tác phẩm để làm nổi bật chủ thể cũng là cách mà Yousuf Karsh thường sử dụng khi chụp chân dung. Ảnh chụp nghệ nhân gốc Nga Ossip Zadkine, năm 1965

Nhà báo George Perry đã từng viết: "Khi người nổi tiếng bắt đầu nghĩ về sự bất tử, họ nhờ đến Karsh của thành Ottawa". Ảnh chụp nam diễn viên Peter Lorre, cùng thời với Humphrey Bogart và Sydney Greenstreet

Fidel Castro với sự ghi nhận của Karsh hết sức bình dị, không một chút thể hiện sức mạnh của quyền lực chính trị như những mô tả trước đó

Karsh nói: "Niềm vui chính của tôi là chụp lại sự to lớn trong trái tim, trong tâm hồn và trong tinh thần của con người, dù họ nổi tiếng hay bình dân". Ảnh chụp Grey Owl, một nhân vật được chú ý thời bấy giờ vì những nỗ lực tìm kiếm cội nguồn của mình

Hầu hết trong sự nghiệp, ông dùng chiếc máy Calumet 8×10, chế tạo vào khoảng năm 1940 tại Chicago

Chân dung Yousuf Karsh. Trong số 100 nhân vật danh tiếng của thế kỷ, in trong cuốn International Who's Who, xuất bản vào năm 2000, Karsh đã chụp hết… 51 người. Karsh cũng là người Canada duy nhất có trong danh sách này.